Άρθρα - Κείμενα

Το Ευρωπαϊκό εργατικό κίνημα στο Μεσοπόλεμο

Σ. Ι. Σεφεριάδης

Πάντειο Πανεπιστήμιο

Εισήγηση στο Δίκτυο για τα Πολιτικά και Κοινωνικά Δικαιώματα, Στέκι Μεταναστών-Κοινωνικό Κέντρο της Τσαμαδού 13 (α όροφος), Τετάρτη 28/3, 20:00,

Ευχαριστώ θερμά τόσο για την πρόσκληση όσο και –κυρίως— για το θέμα: οι εργατικοί- κοινωνικοί αγώνες, το ευρωπαϊκό εργατικό κίνημα στο μεσοπόλεμο. Πρόκειται βέβαια για ένα κυριολεκτικά απέραντο θέμα, τόσο βιβλιογραφικο-ιστοριογραφικά (και μια απλή μόνο καταγραφή εύκολα γεμίζει αρκετούς τόμους) όσο και θεωρητικά, και δεν ξέρω αν στο χρόνο που έχω στη διάθεσή μου θα καταφέρω να ανταποκριθώ –θα το προσπαθήσω. Είναι λοιπόν ένα θέμα απέραντο αλλά και ένα θέμα τεράστιας σημασίας· για μια σειρά λόγους:

Ο πρώτος είναι η παράδοξη (ή ίσως όχι και τόσο παράδοξη) επικαιρότητα που έχει στις μέρες μας ο Μεσοπόλεμος. Πρώτα απ’ όλα είναι μια περίοδος βαθιάς –όσο και οικουμενικής— κρίσης: οικονομικής, κοινωνικής αλλά και πολιτικής. Οι γενιές της μεταπολεμικής οικονομικής άνθισης στην Ευρώπη τείνουμε συχνά να το παραβλέπουμε (ακόμα κι όταν το γνωρίζουμε) αλλά ό,τι ζήσαμε εμείς (ίσως και οι γονείς μας) δεν αποτελούν παρά ένα μικρό (και με μακροσκοπικούς όρους –με όρους μακράς διάρκειας- ένα σύντομο) ειδυλλιακό διάλειμμα στην ιστορία του καπιταλισμού, το οποίο ανεπιστρεπτί εξαντλήθηκε και παρήλθε. Ο καπιταλισμός δεν είναι –δεν μπορεί να είναι- τριμερείς διαπραγματεύσεις Κράτος Πρόνοιας και κοινοβουλευτική δημοκρατία (με όλες της έστω τις ατέλειες): είναι εφιαλτικό βιοτικό επίπεδο, είναι εντεινόμενες ανισότητες, είναι βία… Ο μεσοπόλεμος όλα αυτά τα εικονογραφεί και σε μια τέτοια περίοδο ταχύτατα επιστρέφουμε.

Επιπλέον (και συναφώς), ο Μεσοπόλεμος μας δίνει χειροπιαστά απτή την επιβεβαίωση του ότι Κράτη υπάρχουν για να εμπεδώνουν και να αναπαράγουν κυριαρχίες· και ότι σε περιόδους κρίσης και κοινωνικής αντίστασης αυτό το πραγματοποιούν ανατρέχοντας στην απώτατη ουσία τους _στη χρήση των λεγόμενων «ειδικών ένοπλων σωμάτων». Αυτό είναι σε τελική ανάλυση Κράτος (κι αυτό το γνωρίζουμε, αλλά η «κοινοβουλευτική μας εξοικείωση» -για  να μην πω κάτι βαρύτερο, συχνά μας κάνει να το ξεχνάμε και να έχουμε άλλου είδους, πλην έωλες προσδοκίες… Αρχίζει –έχει αρχίσει εδώ και καιρό— αυτό να ξαναγίνεται πρόδηλο: όχι στη θεωρία, αλλά στην πράξη. Γίνεται πρόδηλο στο συνοπτικό ευτελισμό συνταγματικών δήθεν εγγυήσεων· στη διαρκή περιστολή των δικαιωμάτων· στη γιγάντωση της επιθετικής προληπτικής καταστολής…

Υπάρχουν όμως και άλλοι λόγοι για τους οποίους η μελέτη του Μεσοπολέμου είναι συναρπαστικά ζωντανή και επίκαιρη. Δείχνει πριν και πάνω απ’ όλα τα τεράστια αποθέματα δύναμης των «από κάτω», των κυριαρχούμενων. Αποκαλύπτει εύρωστα, τολμώ να πω ηρωικά, κινήματα απλών ανθρώπων (εργατών, αγροτών, άνεργων) να υψώνουν την φωνή τους, να δίνουν τιτάνιες μάχες και κάποτε να φτάνουν κυριολεκτικά μια ανάσα από τη μεγάλη έφοδο, σε συνθήκες απείρως δυσμενέστερες από τις σημερινές. Ίσως αυτό το τελευταίο (περί «συνθηκών») να ακούγεται εικονοκλαστικό και ενδεχομένως παράταιρο, όμως θέλω να το τονίσω διότι το πρόβλημα που αντιμετωπίζουμε άνθρωποι και συλλογικότητες όπως η δική μας δεν είναι (όπως και στο Μεσοπόλεμο δεν ήταν) πρόβλημα «αντικειμενικών συνθηκών», αλλά πρόβλημα πολιτικής. Κι αυτό είναι ένα πικρό –αλλά για το λόγο αυτό και εξακολουθητικά επίκαιρο— μεσοπολεμικό μάθημα: Πώς αν δεν εκτιμηθεί και δεν αντιμετωπιστεί έγκαιρα το πολιτικό πρόβλημα ελλοχεύει ο κίνδυνος της ήττας και του φασισμού. Όλοι γνωρίζουμε και διόλου δεν χρειάζεται να επεκταθώ για το ότι και αυτό το σημείο γίνεται κάθε μέρα –αν όχι ώρα— που περνάει χειροπιαστά αισθητό…